Kalwaria Zebrzydowska to
miasto w województwie małopolskim, w powiecie
wadowickim, położone u stóp wzgórza Żar, na
pograniczu Beskidu Makowskiego i Pogórza
Wielickiego, nad rzeką Skawinką. Jest celem ruchu pielgrzymkowego
do sanktuarium maryjno-pasyjnego oo Bernardynów.
Założone zostało w 1617 roku jako zaplecze dla
przybywających tu wiernych na odpusty w
wybudowanym w 1601 roku kościółku i kapliczkach
Drogi Męki Pańskiej. Początkowo miasto otrzymuje
nazwę Zebrzydów, a później od roku 1640 ze
względu na nowe usytuowanie - Nowy Zebrzydów. W
takcie Potopu Szwedzkiego miasto oraz bazylika
wraz ze wszystkimi towarzyszącymi obiektami
zostają dokładnie splądrowane. W roku 1667 po
przejęciu dóbr przez rodzinę Czartoryskich
miasto i sanktuarium przeżywają dalszy rozwój.
W 1715 miasto ulega wielkiemu pożarowi i
następuje kolejna rozbudowa miasta w nowej
lokalizacji. Za czasów zaboru Austriackiego
miasto otrzymuje nazwę Kalwaria a w roku 1890
dodano przymiotnik Zebrzydowska.
Kalwaryjskie sanktuarium jest jednym
z ważniejszych miejsc kultu pasyjnego i
maryjnego oraz centrum pielgrzymkowym w Polsce.
Powstało jako odwzorowanie ostatniej drogi
Chrystusa (Droga Pojmania i Droga Krzyżowa).
Bazylika jest budowlą późno
barokową, przechodzącą rokoko.
Umieszczony jest w niej cudowny
wizerunek Matki Bożej
Kalwaryjskiej podarowany w 1641
roku przez Stanisława
Paszkowskiego z Brzezia
Paszkowskiego . Wnętrze bazyliki
zdobią liczne polichromie z
zabytkowymi stallami, liczne
obrazy i bogato inkrustowane
wyposażenie. Dróżki stanowiące
tzw. Park Pielgrzymkowy,
wkomponowane w naturalny
krajobraz, składają się z
zespołu 42 kościołów i kaplic o
ciekawej architekturze w stylu
barokowym i manierystycznym.
1 grudnia 1999 zabytkowy zespół
architektoniczno – krajobrazowy
i pielgrzymkowy (bazylika,
klasztor i Dróżki) został
wpisany na listę Światowego
Dziedzictwa Kultury i Natury
UNESCO, a klasztor został
obdarzony przez Papieża Jana
Pawła II godnością Bazyliki
Mniejszej.
Mikołaj Zebrzydowski będący wojewodą krakowskim
ufundował w 1600 roku na pobliskim wzniesieniu
budowę kościółka Ukrzyżowania według modelu
przywiezionego w 1599 roku z Jerozolimy przez
Hieronima Strzałę. Do roku 1609 został
wybudowany a następnie konsekrowany kościół i
klasztor według projektu Jana Marii
Bernardoniego. W kolejnym okresie - do roku 1617
- powstało 12 kapliczek Drogi Krzyżowej a także
pustelnie Pięciu Braci Polaków z kaplicą św.
Marii Magdaleny.
Następnie po śmierci Mikołaja Zebrzydowskiego
jego syn Mikołaj kontynuował twórcze dzieło
budując w latach 1623-1641 kolejnych pięć kaplic
pasyjnych, osiem kaplic maryjnych, rozbudował
kaplice Ukrzyżowania i Grobu Matki Bożej oraz
wybudował tzw. gradusy obok ratusza Piłata i
kaplicę znalezienia Krzyża z pustelnią św.
Heleny. Wielkim wydarzeniem w sanktuarium było
podarowanie w 1641 roku cudownego obrazu Matki
Bożej , który zasłynął wieloma łaskami
sprawiając, że Kalwaria stała się odtąd ważnym
ośrodkiem kultu maryjnego.
W latach 1654-1655 Michał Zebrzydowski
rozbudował kompleks klasztorny przez poszerzenie
go o drugi wirydarz od strony północnej i
wybudowanie kaplicy Matki Bożej Kalwaryjskiej w
latach 1658-1667.
Ostatnią wielką fundatorką była Magdalena
Czartoryska, która w latach 1680-1702
powiększyła kościół o długą i szeroką nawę ,
fasadę, w latach 1702-1720 wybudowała dwie wieże
przy elewacji frontowej oraz dwie kaplice: św.
Antoniego w 1687 roku i Niepokalanego Poczęcia w
1749 roku. W latach 1729-1731 - zrealizowano
budowę pałacu Czartoryskich, na terenie którego
obecnie znajduje się Wyższe Seminarium Duchowne
oo. Bernardynów przeniesione z Lwowa w 1939
roku.
